NAM

De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) houdt zich sinds 1947 bezig met de opsporing en winning van aardgas en aardolie. De NAM is sinds de jaren 50 actief in de provincie Groningen, in 1959 werd het beroemde Groningen-gasveld ontdekt. Dit veld behoort tot de grootste gasvelden ter wereld, sinds 1963 wordt hier gas gewonnen. De NAM is de grootste Nederlandse gasproducent, naast gas uit het Groningen gasveld wint de NAM aardgas uit zo’n 175 kleine gasvelden op land en op de Noordzee. Het hoofdkantoor van de NAM staat in Assen. In totaal werken er ruim 1700 mensen bij de NAM.

De gaswinning uit het Groningen-gasveld is in 1963 gestart. Het gas bevindt zich in een zandsteenlaag van ongeveer 200 meter dikte op een diepte van 3 kilometer. Het gas zit in de poriën van deze zandsteenlaag. Vandaag de dag produceert de NAM aardgas uit het veld via 20 onbemande productielocaties. In 2012 produceerde de NAM ruim 47 miljard kubieke meter gas uit het Groningen gasveld, dit is zo’n 75% van de totale productie van de NAM. De productie uit het Groningen-gasveld gebeurt volgens een zogenoemd winningsplan binnen de Nederlandse mijnbouwwetgeving. Het is de rijksoverheid die deze plannen goedkeurt en hierop toezicht houdt.

Daarnaast wordt er door de NAM op diverse plekken in de provincie aardgas gewonnen uit zogenaamde kleine velden. Ook heeft de NAM een ondergrondse gasopslag in Grijpskerk.

Als gevolg van de aardgaswinning daalt de bodem in een groot deel van de provincie Groningen. Bodemdaling wordt veroorzaakt door de samendrukking van de gasvoerende laag op ongeveer 3 kilometer diepte. Het gas bevindt zich in de poriën van een zandsteenlaag. Voordat de winning begon stond het aardgas onder een druk van 350 atmosfeer. Door de winning van het gas daalt de druk en wordt zandsteenlaag op 3 kilometer diepte enigszins samengedrukt (compactie) door het gewicht van de bovenliggende aardlagen. Door dit samendrukken ontstaat aan de oppervlakte een bodemdalingskom.

De maximale bodemdaling bedraagt momenteel ongeveer 30 centimeter en treedt op in de omgeving van Loppersum. Uit de meest recente voorspellingen blijkt dat in 2080 de bodem waarschijnlijk maximaal 47 centimeter is gedaald. Omdat de kom een groot oppervlak beslaat (ruim 1600 vierkante kilometer) blijft de maximale helling van het aardoppervlakte beperkt. Om een idee te geven; op dit moment gaat het om maximaal 3 á 4 centimeter per kilometer aan de rand van de bodemdalingskom. Naast bodemdaling door gaswinning kan de bodem ook dalen door het inklinken van ondiepe klei- en veenlagen. Inklinking kan onder andere ontstaan door oxidatie van veen, polderpeilverlaging en grondwaterwinning.

Sinds 1986 doen zich regelmatig aardbevingen voor in Groningen die veroorzaakt worden door gaswinning. De meeste van deze aardbevingen hangen samen met gaswinning uit het Groningen gasveld. Het overgrote deel van deze bevingen (tot zo’n maximaal 2.0 op de schaal van Richter) is niet voelbaar. Voelbare aardbevingen kunnen tot schade aan gebouwen leiden. De tot nu toe krachtigste beving die het KNMI heeft gemeten in Groningen was die op 16 augustus 2012 bij Huizinge (gemeente Loppersum) met een kracht van 3.6 op de schaal van Richter.

Maximale kracht

Tot voor kort werd aangenomen dat de maximale kracht van een aardbeving als gevolg van gaswinning uit het groningen gasveld 3,9 op de schaal van Richter zou zijn. Uit recent onderzoek blijkt dat ook zwaardere aardbevingen mogelijk zijn. Voorlopig is onduidelijk met welke kracht (magnitude) rekening gehouden  moet worden. Als er een vergelijking wordt gemaakt met gas- en olievelden elders in de wereld moet, volgens experts van KNMI, mogelijk rekening worden gehouden met een maximale beving van 5 op de schaal van Richter.

Ook in de zogheten kleine gasvelden kunnen aardbevingen ontstaan als gevolg van de gaswinning. Hiervoor geldt nog steeds dat de maximale kracht 3,9 op de schaal van Richter zou zijn. Per gasveld verschilt de kans op aardbevingen. In Groningen zijn bijna alle aardbevingen gerelateerd aan de gaswinning uit het grote Groningen gasveld. De aardbevingen zullen doorgaan zolang aardgas wordt gewonnen. Ook als de aardgaswinning wordt gestopt is de verwachting dat de aardbevingen nog enige jaren doorgaan.

De bodemdaling in Groningen heeft voornamelijk gevolgen voor de waterhuishouding. Als er geen maatregelen worden genomen, wordt door het dalen van de bodem de waterstand in sloten, meren en kanalen hoger en stijgt de waterstand. Een verhoging van de (grond)waterstand kan leiden tot lagere opbrengsten voor de landbouw. Ook vermindert de doorvaarhoogte van bruggen en komen oeverconstructies en kanaaldijken lager te liggen, waardoor schade kan optreden. Daarnaast verminderen de hoogtes van zeedijken, zeesluizen en buitendijks gelegen terreinen ten opzichte van de zeespiegel.

Maatregelen

Om de schadelijke gevolgen van bodemdaling door gaswinning te voorkomen en/of te beperken is vanaf 1984 een groot aantal maatregelen uitgevoerd. Het betreft onder andere de bouw en aanpassing van polder- en zeegemalen, stuwen en sluizen, het verhogen van bruggen en dijken en aanpassingen in de havens van Delfzijl en Eemshaven. Om schade door bodemdaling te voorkomen laten de waterschappen de waterpeilen de bodemdaling volgen. Dat is goed mogelijk omdat de bodem over een groot oppervlak gelijkmatig daalt. Op de website van Commissie Bodemdaling staan de gerealiseerde maatregelen.

Studies

Er zijn meerdere studies uitgevoerd naar de effecten van bodemdaling op gebouwen. Uit deze studies komt naar voren dat directe schade door bodemdaling als gevolg van het scheefzakken van gebouwen niet te verwachten is. Op dit moment bedraagt de scheefstelling maximaal een halve millimeter over de lengte van een huis.

Indirect via peilaanpassingen kan bodemdaling wel leiden tot schade aan gebouwen. In grotere watersystemen is het niet altijd mogelijk de waterstand overal volledig aan de bodemdaling aan te passen. Hierdoor kan de waterstand ten opzichte van het maaiveld veranderen en schade veroorzaken door zetting van de fundering. In een aantal gebieden waar dit speelt zijn detailonderzoeken uitgevoerd. Hieruit bleek dat de peilaanpassingen tot op heden alleen verwaarloosbare schade aan gebouwen heeft opgeleverd. Op de website van Commissie Bodemdaling staat meer informatie over de effecten van peilverlaging.

De waterschappen Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s passen de waterpeilen voortdurend aan om schade aan gebouwen en landbouwgronden en natuurgebieden zoveel mogelijk uit te sluiten. Als dat niet in voldoende mate mogelijk is worden nieuwe peilvakken gemaakt zoals bijvoorbeeld in de Electraboezem en de nog te creëren pandscheiding in het Drentsche Diep.

Aardbevingen

Uit recent onderzoek blijkt dat aardbevingen als gevolg van de gaswinning uit het Groningen gasveld mogelijk groter kunnen worden dan 3,9 op de schaal van Richter. Kennisinstituten als KNMI, TNO en ook de NAM zijn momenteel bezig om te onderzoeken wat de kracht van de maximaal te verwachten aardbevingen door gaswinning is, in welk gebied de kans het grootste is dat deze kan plaatsvinden en welke schade deze kan veroorzaken aan de oppervlakte.

Om de risico’s van een zware aardbeving te beheersen wordt momenteel onderzoek gedaan naar:

  • Het aanpassen van de productie (verlagen van de productie, aanpassen van productiemethode, aanpassen van drukverschillen).
  • Bouwkundig  versterken van gebouwen om onveilige situaties  te voorkomen.
  • Daarnaast wordt er samen met onder andere de veiligheidsregio en gemeenten gewerkt aan betere voorlichting. Dit om mensen bewust te maken van de risico’s en om aan te geven wat er gedaan kan worden voor, tijdens en na een aardbeving.

Minister Kamp van het ministerie van Economische Zaken heeft elf onderzoeken in gang gezet om beter inzicht te krijgen in alle elementen van gaswinning uit het Groningen gasveld en de nieuwe inzichten rondom aardbevingen. NAM dient 1 december 2013 een geupdated winningsplan in. Vervolgens zal minister Kamp eind 2013 of begin 2014 een  besluit nemen over de toekomst van gaswinning uit het Groningen gasveld en eventueel uit te voeren maatregelen.

De NAM zal alle schade als gevolg van aardbevingen vergoeden, hiervoor is een speciale schaderegeling. Door het ministerie van Economische Zaken is een ombudsman ingesteld om toe te zien op correcte afhandeling van de schadeprocedure.

 

 

 

De NAM heeft een vernieuwde en verbeterde schaderegeling voor de afhandeling van aardbevingsschades. Op de website van NAMplatform.nl kunt u alle informatie vinden.

Voor schade als gevolg van bodemdaling door gaswinning kunt u terecht bij de Commissie Bodemdaling.

 

Adres Contactpersoon
Commissie Bodemdaling door aardgaswinning C. de Graaf
Postbus 610 Telefoonnummer: +31 (0)6-52761803
9700 AP Groningen C.T.de.Graaf@provinciegroningen.nl
Adres Contactpersoon
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. Afdeling communicatie
Postbus 28000 Telefoonnummer: +31 (0)592 368222
9400 HH Assen nam-media@shell.com
Button text